Quy trình 5 bước để thẩm định dự án và lọc bớt rủi ro lừa đảo

Trong cộng đồng, có một câu nghe rất nhiều. Đó chính là "DYOR (Do Your Own Research)", hay nói cách khác là "Bạn phải tự nghiên cứu trước khi đầu tư". Ai cũng nói điều này là quan trọng, nhưng đến khi thực sự bắt đầu thì lại bối rối không biết tìm từ đâu và làm thế nào. Tôi sẽ tổng hợp 5 bước thực hành DYOR để lọc bỏ các dự án lừa đảo (scam) chỉ có vỏ bọc hào nhoáng và tìm ra những đồng coin thực sự có giá trị, một cách dễ hiểu.

1. Sách trắng (Whitepaper): Đặt câu hỏi "Vậy tại sao lại tạo cái này?"

Sách trắng giống như bản kế hoạch kinh doanh của đồng coin. Dù có thể thấy khó khăn vì nó chứa đầy thuật ngữ kỹ thuật, nhưng thực tế cốt lõi chỉ cần xác nhận một điều duy nhất.

Có nhiều nơi kinh doanh không thực sự cần blockchain nhưng lại phát hành coin để huy động vốn. Bạn cần thấy được điều gì tốt hơn so với dịch vụ hiện có, và tại sao bắt buộc phải dùng đồng coin này.
Hãy tránh xa những nơi chỉ nói những điều lan man, mơ hồ. Thay vì những câu nói quá đà như "sẽ tích hợp dữ liệu toàn cầu", điều quan trọng là phải có cấu trúc kỹ thuật cụ thể được ghi chép lại.

2. Đội ngũ & Đối tác: "Đừng tin chủ tịch không có mặt mũi"

Đừng để thiết kế trang web hoành tráng đánh lừa. Cuối cùng, làm việc chính là 'con người'.

Hãy chắc chắn tìm kiếm LinkedIn hoặc lịch sử quá khứ của đội ngũ phát triển. Nếu ảnh đại diện là ảnh giả do AI tạo ra, hoặc kinh sử mờ mịt, trước hết bạn nên nghi ngờ.
Có những nơi chỉ dán logo nói rằng "đối tác với Google, Samsung". Bạn cần thực hiện 'kiểm tra chéo' trên bản tin hoặc trang web của công ty đối tác để xem liệu quan hệ đối tác đó có thật hay không.

3. Tokenomics: "Ai đang nắm giữ lượng coin?"

Ai đang giữ bao nhiêu coin và khi nào chúng được giải tỏa (unlock) ảnh hưởng cực kỳ lớn đến giá cả.

Nếu đội ngũ phát triển hoặc nhà đầu tư ban đầu nắm giữ hơn 30–40% tổng lượng coin? Rủi ro họ đổ tháo lượng coin ra thị trường (dumping) và khiến giá sập bất cứ lúc nào là rất lớn.
Khi giá coin của bạn có vẻ sẽ tăng, lượng coin có thể bị xả ra. Việc kiểm tra 'lịch trình vesting' để xem khi nào lượng lớn coin được giải tỏa là bắt buộc.

4. Lộ trình & Tình hình phát triển: "Nói rồi có 'lặn mất tăm' không?"

Bảng kế hoạch (roadmap) ai cũng vẽ được. Điều quan trọng là có giữ lời hứa hay không.

Hãy vào 'GitHub', nơi lưu trữ mã nguồn phát triển, xem thử. Không sao nếu bạn không biết đọc code. Chỉ cần xem xem có bản cập nhật gần đây không và tần suất đăng tải như thế nào, bạn cũng biết đội ngũ có đang làm việc hay đã bỏ trốn.
Hãy vào phòng Telegram hoặc Discord. Những nơi chỉ toàn nói chuyện kiểu "giá bao giờ lên" thì kém lành mạnh hơn những nơi có hoạt động hỏi đáp về kỹ thuật hoặc vận hành.

5. Máy phát hiện lừa đảo: "Nghe những câu này thì bỏ chạy không ngoái lại"

Dù có trông có vẻ tốt đến đâu, nếu thấy những câu nói dưới đây thì 99,9% là lừa đảo.

"Trả lãi cố định N% mỗi tháng"? Trong thế giới đầu tư không có 'lãi cố định'. Đây là thủ pháp lừa đảo Ponzi điển hình.
"Thưởng khi rủ bạn bè"? Nếu họ chỉ hăng say quảng bá đa cấp (referral) thay vì công nghệ, xác suất đây không phải là dự án bền vững là rất cao.

Kết luận

DYOR ban đầu có thể thấy phiền và khó. Nhưng để bảo vệ tài sản quý giá của mình, có lẽ bạn nên đầu tư mức nỗ lực này chứ? Trước khi nhấn nút mua chỉ dựa vào lời khuyên của ai đó, hãy dành đúng 10 phút để kiểm tra các nội dung trên. Chỉ vậy thôi mà chất lượng đầu tư của bạn đã khác biệt rồi.